شیراز نگین درخشان فرهنگ و تمدن ایران زمین و یكی از زیباترین و نام دارترین مناطق ایران است. شیراز با سابقه تاریخی منحصر به فرد خود مجموعه‌ای از تمدن باستانی جهان را در برداشته، وارث تمدن اقلیم پارس و نشانه ای از هویت باستانی و سهم بسیار ارزشمند ایران در تمدن و فرهنگ جهان است. شیراز با موقعیت خاص جغرافیایی خود كه سه فصل از فصل های سال، هوایی بهاری دارد؛ سرزمین شعر و شاعری نیز هست و دو مروارید بزرگ ادبیات جهان ( سعدی و حافظ) زادگاه این سرزمین هستند و آرامگاه آن ها محفل هنردوستان است. شیراز با مناطق اطراف آن یعنی تخت جمشید، نقش رستم و شهرهای دیرینه یكی از قدیمی ترین مجموعه های تمدنی جهان است و آثار تاریخی اطراف آن كه از عظیم ترین آثار باقی مانده در جهان است به تمدن كهن ایران، اعتباری خاص داده است.آثار پرافتخار زمان هخامنشی ها و ساسانی‌ها، نمایش‌گر ذوق‌حجاری، معماری،كاشی‌كاری، نقاشی و مجسمه سازی مردم فارس پیش از اسلام است. بعد از اسلام نیز فارس ها به خصوص مردم شیراز به شیوه دیرین خود، در كسب هنر و آفریدن صنایع دستی كوشش فراوان به کار برده اند و در این راه بسیار موفق عمل کرده اند. هنرمندان شیرازی در تاریخ هنر ایران در خط و تذهیب، جلوه سازی و گل و بوته سازی،معماری و گچ بری، خاتم سازی و نقره كاری، ابریشم دوزی، قالی‌بافی و منبت كاری از نام داران و سرآمد های این هنر به شمار می‌رفته‌اند. امروزه نیز این منطقه به لحاظ صنایع دستی بسیار قوی عمل می کند و خاتم كاری، منبت کاری، معرق کاری، قالی بافی، پارچه بافی، نقره كاری، مسگری و بافت گلیم های زیبا از مهم ترین صنایع دستی شهرستان شیراز محسوب می شود.
بافت قالی در شهرستان شیراز از سابقه ای طولانی برخورداراست. در تجارت فرش، تمام قالی های ناحیه فارس (جنوب غربی ایران) را تحت عنوان قالی شیراز نام می برند که به طور کامل در صنایع دستی استان فارس توضیح داده شده است. بخشی از فرشینه های خمسه هم که به شیرازی معروفند، از نظر جنس متوسط است و به جز بافندگان خمسه، بافندگان روستاهای غیر عشایری نیز آن را می بافند. این بافته ها نیزبه نام قالیچه های شیرازی مشهورهستند و به کشورهای دیگر نیز صادر می شوند.
پارچه‌های ابریشمی، نخی و پشمی شیراز و ظروف مسی و نقره كاری این منطقه نیز از شهرت به سزایی برخوردار بوده و گلیم بافی هم در این ناحیه شهرت زیادی دارد. صنایع دستی شهرستان شیراز از جمله صادرات این شهرستان به شمار می آید. خاتم کاری مهم ترین و مشهور ترین صنعت دستی شهرستان شیراز است. خاتم کاری یکی از هنرهای با ارزشی است که در شرق وجود دارد و مهم ترین صنعت دستی فارسی است که بهترین نوع آن در شیراز تولید می ‌شود. از گذشته خاتم سازی اطلاع زیادی در دست نیست، زیرا مواد اولیه خاتم بیش تر چسب و چوب است و این دو ماده بر اثر مرور زمان از بین می روند. با این همه در مکان هایی که از نظر مردم جنبه تقدس داشته، به خاتم هایی بر می خوریم که قدمت دویست تا سیصد ساله دارند. تصور می شود هنر خاتم سازی برای اولین بار در شهر شیراز به وجود آمده و مركزاصلی خاتم كاری در شیراز باشد. شاید بهترین نمونه این هنر درعصر حاضر، میز خاتمی است که در نمایشگاه جهانی بروکسل (سال 1958) مدال طلا را نصیب خود کرد.
کهن ترین نمونه خاتم که در دست است متعلق به دوره صفویه است. این اثرمربوط به بقعه شاه نعمت الله ولی در ماهان کرمان است. در خاتم كاری های شیراز بیش تر گل های كوچک و ستاره های درخشانی كه از مواد مختلف تركیب یافته اند، دیده می شود.( قطعات كوچک منظمی از نی، مس، قلع، چوب، عاج بریده و آن ها را روی سطحی كه قبلا سریشم زده اند، می چسبانند.) خاتم كاری بیش تر در روی رحل و صندوقچه های كوچک و جعبه های آرایش صورت می گیرد و نیز ممكن است به موجب سفارش، اشیاء بزرگ تر از قبیل میز و صندلی و غیره را نیز خاتم كاری نمایند. درخاتم های گران قیمت قسمت های فلزی خاتم از طلا یا نقره تشکیل می شود و به جای استخوان در ساخت آن ها عاج به کار می رود. مرغوب ترین نوع خاتم، نوعی است که پره وارو نامیده می شود و نوع دیگری هم هست که به سیم دار مشهور است. چوب، فلز، استخوان و رنگ سبز، مواد و مصالح خاتم سازی را تشکیل می دهند. انواع وسایل و ابزار این رشته عبارتند از: رنده که پشت خاتم را بسیار ظریف می تراشد، تنگ های گوناگون نظیر تنگ مثلث سابی، سیم سابی، پره ساب، گل ساب و توگلو ساب، اره، اره سرقطع کن که سر چوب ها یا گل خاتم را قطع می کند، سوهان که انواع مختلف دارد، پرگار، گونیا، چکش، گاز انبر، مغاز و پرس.
منبت کاری از صنایع و هنرهای دستی شیراز است. واژه منبت به معنای کنده کاری روی چوب است که سابقه ای دیرینه در شهرستان شیراز دارد. شاید بتوان آغاز تاریخ منبت کاری را زمانی دانست که انسان نخستین بار با ابزاری برنده چوبی را تراشیده است. مهم ترین ماده ای که روی آن منبت کاری می کنند چوب است. چوب منبت کاری باید محکم و بدون گره باشدو برای این منظور از چوب های آبنوس، فوفل، بقم، شمشاد، عناب و گردو استفاده می شود. شناخت راه چوب یکی از مهم ترین اصول کار است و عاج، صدف و استخوان از دیگر مصالح مورد استفاده در هنر منبت کاری است.
معرق کاری یکی دیگر از صنایع روی چوب و با اهمیت شیرازی هاست که شیوه جدید آن، پدیده تازه ای در ایران است و عمری پنجاه ساله دارد. معرق در اصل بر تکه های ریزی از کاشی اطلاق می شود که در کنار هم چیده می شوند و فرم های مختلفی را تشکیل می دهند. این نوع کاشی برای تزیین داخل و خارج گنبدها و سردر مساجد به کار می رفته است. معرق کاری در قرن ششم هجری یعنی در دوره سلجوقیان به سمت کمال رفت و متداول شد. در شیوه تازه معرق روی چوب که به تازگی از منبت کاری جدا شده، طرح مورد نظر روی چوب زده می شود و به وسیله مغار خالی شده و به جای آن تکه هایی به همان اندازه از چوب های مختلف یا عاج، جاگذاری می شود. پس از به وجود آمدن اره مویی های بسیار باریک، معرق روی چوب وارد مرحله جدیدی شد و هنری با ظرافت و اعجاب آور به وجود آمد. در این مرحله جدید با قرار دادن قطعات مختلف از قبیل صدف، عاج، استخوان، فلز و چوب های مختلف رنگی در کنار یکدیگر، معرق ایجاد می شود. معرق کاری های شیراز از جمله صنایع دستی صادراتی این شهرستان به شمار می آیند.
ایلات عمده ای در بخش های تابعه این شهرستان به زندگی كوچ نشینی مشغول هستند. ایل قشقایی در محدوده شمال و شمال غربی شیراز رفت و ‌آمد می كنند و طوایف عمده آن كشكولی دره شوری، شش بلوكی، قراچه ای فارسیمدان، عمله و لبو محمدی هستند. این ایل در حال حاضر اهمیت و نفوذ سابق خود را از دست داده و دارای ایلخان نیست. ایلات خمسه نیز بیش‌تر در قسمت های خاوری و جنوب خاوری شیراز رفت و آمد می كنند و شامل 5 ایل هستند به نام های اینانلو، بهارلو، عرب، نفر و باصری. مردم شهرستان شیراز آریایی نژاد بوده و اهالی این شهرستان دارای زبان فارسی با گویش ویژه شیرازی هستند كه به زبان فارسی اصیل نزدیک‌تر است. تقریبا 97 درصد شهرستان شیراز مسلمان و شیعه مذهب بوده و 3 درصد دیگر را نیز سایر ادیان تشكیل می‌دهند.
جاذبه های تاریخی متعدد که در گوشه و کنار این شهرستان پراکنده شده اند، نشان از اهمیت و عظمت این منطقه در دوره های باستانی، اسلامی و معاصر دارند. آرامگاه کوروش کبیر که در دشتی پهناور قرار گرفته و از سنگ های سفید رنگ ساخته شده و قدمت آن به دوره هخامنشیان می رسد، مسجد جامع عتیق که از كهن ترین مسجد های استان فارس و شهرستان شیراز است و قدمت آن به دوره های اولیه اسلام می رسد، مسجد وکیل که از شاهكارها و آثار پر ارزش دوره زندیه است و دروازه قرآن که از شهرتی جهانی برخوردار است، نمونه هایی از آثار دوره های مختلف در شهرستان شیراز به شمار می‌آیند.
بازار وكیل شیراز که دارای ویژگی های خاص و زیبایی خیره کننده‌ای است به همراه باغ های مشهوری چون باغ عفیف آباد (باغ گلشن) و باغ ارم‌ که از مشهور ترین باغ های ایران در جهان است، در این شهرستان واقع شده‌اند. نارنجستان قوام از دیگر بناهای ارزشمند منطقه است که در آن اثر هفت هنر ایرانی، (گچ بری، نقاشی سنتی، آینه كاری، آجركاری، سنگ تراشی، معرق كاری و منبت كاری) قابل مشاهده است. شهرستان شیراز از طبیعت بسیارغنی، جذاب و دیدنی نیز برخوردار است و وجود جاذبه هایی چون تنگ بوان با طبیعت زیبای پیرامونش، پارک ها و گردش‌گاه های طبیعی چون گردش‌گاه میان كتل که زیستگاه گوزن زرد ایرانی است، دریاچه های زیبایی چون دریاچه پریشان، چشمه های متعدد چون چشمه رچی، دره های سر سبز و ... سبب شده اند که این شهرستان توانمندی های قابل توجهی را در زمینه جاذبه های طبیعی داشته باشد و همراه با جاذبه های منحصر به فرد تاریخی خود، همواره پذیرای طبیعت دوستان و ایرانگردان باشد.


مکان های دیدنی و تاریخی


شیراز؛ با سابقه هزاران ساله خود قدمتی به طول تاریخ‌ تمدن و فرهنگ ایران دارد و گوشه گوشه این منطقه نمایشگه این ادعاست. شیراز یکی از مشهورترین نقاط ایران در جهان است و همواره در هر محفلی که سخن از شکوه تمدن ایران بوده، نام شیراز در راس فهرست مناطق دارای تمدن ایران آورده شده است. موقعیت طبیعی و جغرافیایی این شهرستان در فلات ایران، رودخانه های پرآب همراه با خاک حاصل خیز و دریاچه های طبیعی آب شیرین به این منطقه امکان داده که در دوره های مختلف از مراکز مهم فعالیت اقوام ساکن در این مرز و بوم باشد و یادگارهای با ارزش تاریخی زیادی را از اقوام مختلف در دل خود داشته باشد.
جاذبه‌های تاریخی‌متعدد‌که در گوشه و کنار این شهرستان پراکنده شده اند، نشان از اهمیت و عظمت این منطقه در دوره های باستانی، اسلامی و معاصر دارند. آرامگاه کوروش کبیر که در دشتی پهناور قرار گرفته و از سنگ های سفید رنگ ساخته شده و قدمت آن به دوره هخامنشیان می رسد، مسجد جامع عتیق که از كهن ترین مسجد های استان فارس و شهرستان شیراز است و قدمت آن به دوره های اولیه اسلام می رسد، مسجد وکیل که از شاهكارها و آثار پر ارزش دوره زندیه است و دروازه قرآن که از شهرتی جهانی برخوردار می باشد، نمونه هایی از آثار دوره های مختلف در شهرستان شیراز می باشند.
بازار وكیل شیراز که دارای ویژگی های خاص و زیبایی خیره کننده ای است به همراه باغ های مشهوری چون باغ عفیف آباد ( باغ گلشن ) و باغ ارم که از مشهور ترین باغ های ایران در جهان می باشند، در این شهرستان واقع شده اند. نارنجستان قوام از دیگر بناهای ارزشمند منطقه است که در آن اثر هفت هنر ایرانی، (گچ بری، نقاشی سنتی، آینه كاری، آجركاری، سنگ تراشی، معرق كاری و منبت كاری) قابل مشاهده است.
شهرستان شیراز از طبیعت بسیارغنی، جذاب و دیدنی نیز برخوردار است و وجود جاذبه هایی چون تنگ بوان با طبیعت زیبای پیرامونش، پارک ها و گردشگاه های طبیعی چون گردشگاه میان كتل که زیستگاه گوزن زرد ایرانی است، دریاچه های زیبایی چون دریاچه پریشان، چشمه های متعدد چون چشمه رچی، دره های سر سبز و ... سبب شده اند که این شهرستان توانمندی های قابل توجهی را در زمینه جاذبه های طبیعی داشته باشد و همراه با جاذبه های منحصر به فرد تاریخی خود، همواره پذیرای طبیعت دوستان و ایرانگردان باشد.
 

صنایع و معادن


شیراز از شهرهای مهم ایران محسوب می شود و صنایع كارخانه ای در آن پیشرفته و چشم گیر می باشد. انواع كارخانه های صنعتی از قبیل نفت ایران، كارخانه های تهیه لوله كشی نفت خام، پالایشگاه و پتروشیمی، كارخانجات تولید نخ،‌ كارخانه‌های شیر پاستوریزه، روغن نباتی،‌ پارچه بافی، جعبه سازی، شیشه سازی، كارخانجات ذوب فلزات، چاپخانه و كارخانه های تولید‌ آجر، سیمان، گچ،‌ موزاییک و ... از كارخانه های مهم شیراز به شمار می روند. علاوه بر معادن نمک دریاچه های شور، معادن سنگ و آهک این شهرستان نیز نسبتا زیاد است كه مهم ترین آن ها معادن احمد آباد، چنار زاهدان، فرهادخانی و چشمه تلخو در اطراف شیراز، و معادن سنگ سروستان و سنگ زرقان می باشند كه در صنعت كاشی سازی وكاشی كاری این شهرستان نقش عمده ای داشته‌اند. بازرگانی در شهرستان شیراز از رونق چشم‌گیری برخوردار است. از نظر اقتصادی شهرستان شیراز تقریبا خودكفا بوده و اساس اقتصاد آن بر كشاورزی، دام داری، كارگری، تجارت و صنایع دستی و فرش بافی استوار است. تجارت در این شهرستان در محور شغلی عمده مردم بوده و صادرات آن را انواع محصولات كشاورزی از قبیل : گندم، جو، ‌بنشن،‌ تره بار، چغندرقند، و برنج و صنایع دستی از قبیل: خاتم كاری، منبت كاری، نقره آلات، گیوه، كلاه نمدی و قالی و محصولات كارخانه ای و صنعتی تشكیل می دهد. 


وجه تسمیه و پیشینه تاریخی


حدود 60 درصد از زمین های این شهرستان زیر كشت، 20 درصد قابل كشت و 20 درصد دیگر بایر است. كشاورزی این شهرستان به دو صورت آبی (55 درصد) و دیمی (45) درصد صورت می گیرد و آبیاری زمین های تحت كشت از طریق رودخانه،‌ چشمه ها، كاریزها و چاه های متعدد انجام می شود. معروف ترین كشاورزی شهرستان شیراز گندم، جو، چغندرقند، ‌تنباكو، تره بار، و بنشن هستند كه این اقلام جنبه صادراتی دارند. دام داری از اركان مهم اقتصادی منطقه شیراز محسوب می شود. در پیرامون این شهرستان پرورش گوسفند به علت پوشش گیاهی كافی، رونق و اهمیت داشته و گوسفند نیز یكی از اقلام صادراتی این شهرستان محسوب می‌شود. 


مشخصات جغرافیایی


شهرستان شیراز از شمال به شهرستان آباده، از جنوب به شهرستان فیروزآباد، از شرق به شهرستان استهبان و از غرب به شهرستان كازرون محدود می‌شود. رودخانه های كر، شش پیر، و قره ‌آغاج از مهم ترین رودخانه‌های منطقه هستند و به طور كلی شهرستان شیراز صرف نظر از جلگه های شیراز، مرودشت و كربال یك منطقه كوهستانی به شمار می رود. آب و هوای منطقه معتدل و متمایل به گرم است. شهر شیراز مركز شهرستان درطول جغرافیایی 52 درجه و 32 دقیقه و عرض جغرافیایی 29 درجه و 37 دقیقه و ارتفاع 1540 متری از سطح دریا واقع است. در سرشماری سال 1375 جمعیت شهرستان شیراز 1،423،805 نفر برآورد شده است. راه های دسترسی به این منطقه عبارتند از:
- راه شیراز – اصفهان به طول 484 كیلومتر
- راه شیراز – فسا به طول 168 كیلومتر
- راه شیراز – استهبان – نی ریز به طول 191 كیلومتر و تا استهبان به طول 230 كیلومتر
- راه شیراز – بوشهر به طول 225 كیلومتر
- راه شیراز – جهرم به طول 200 كیلومتر
- راه شیراز – نورآباد ممسنی به طول 235 كیلومتر
- راه شیراز – اردكان به طول 95 كیلومتر
- راه شیراز – فیروزآباد به طول 120 كیلومتر
مركز شهرستان شیراز دارای فرودگاه بین المللی است.