شروع تمدن درمنطقه نیریز به دوره هخامنشیان می رسد و دلیل پیدایش این شهر در آن دوره ایجاد یک مركز تسلیحاتی برای حكومت بوده و وجود دریاچه بختگان نیز در این امر موثر بوده است. نیریز به دلیل موقعیت خود همواره مورد توجه اقوام مهاجم بوده چنان كه شهر از زمان هخامنشیان تا كنون سه بار مورد تهاجم، سیل و عوامل طبیعی قرار گرفته است.مهم ترین صنعت دستی شهرستان نیریز فرش‌بافی است که بیش تر توسط زنان و دختران تولید می شود. در کارگاه های خانگی شهرها و روستاهای این شهرستان‌قالی‌های زیبایی با نقش های محلی، تولید می شوند و نقش مهمی در اقتصاد مردم شهر ها و روستاهای نیریز ایفا می کنند. شركت سهامی فرش که در این شهرستان تاسیس شده نیز با نقشه های محلی ( علی بیگی، حكومتی، بسته ای و درختی ) اقدام به تهیه، تولید و عرضه قالی می نماید. مسجد جامع نیریز که گفته می شود یکی از قدیمی ترین بناهای قرن چهارم هجری قمری است و در گذشته آتشکده ای بوده و پس از ظهور اسلام به مسجد تبدیل شده، از مهم ترین جاذبه‌های تاریخی‌این شهرستان است. دریاچه ارژن یكی از زیستگاه های مهم پرندگان مهاجر است كه در حدود نیمی از سال، میزبان هزاران پرنده مهاجر است. تنگ ها و گردشگاه های متعدد شهرستان نیریز، در دره های عمیق و سرسبز با برخورداری از پوشش گیاهی و جنگلی جذاب و چشمه سارهای فراوان از زیباترین نقاط طبیعی استان فارس به شمار می آید.

مکان های دیدنی و تاریخی


كارخانه‌های موجود در این شهرستان منحصر به كارخانه‌های‌مربوط به كشاورزی و كارگاه ها و شركت های فرش بافی است. به استثنای دریاچه بختگان كه نمک آن در فصول خشک بهره برداری می شود، یک معدن نسبتا بزرگ كرمیت در بخش آباده طشک در حدود 100 كیلومتری شمال باختری نیریز قرار دارد كه با وسایل مدرن از آن بهره‌برداری می‌شود. وجودانواع محصولات كشاورزی و دام داری و قالی هایی با نقش های زیبا سبب رونق بازرگانی در منطقه شده است. گندم و جو، پنبه، چغندر قند، بادام، قالی و گوسفند از صادرات عمده این منطقه محسوب می شود.  


کشاورزی و دام داری


اساس و پایه اقتصاد شهرستان نیریز بر كشاورزی، دام داری، فرش بافی و پیشه وری است. كشاورزی به صورت های صنعتی و دستی انجام شده و آبیاری زمین های تحت كشت از طریق چشمه ها،‌ كاریزها و چاه های متعدد تامین می گردد. محصولات عمده كشاورزی این شهرستان گندم، جو، پنبه، چغندر قند، كنجد، ذرت، انار، بادام و تره بار است. دام داری در شهرستان نیریز رونق فراوان داشته و پرورش گاو و گوسفند مانند بیش تر مناطق این استان از اهمیت خاصی برخوردار است.  


مشخصات جغرافیایی


شهرستان نیریز از شمال به استان یزد، از شمال باختری به شهرستان ارسنجان، از جنوب به شهرستان داراب، از خاور به استان کرمان، و از باختر به شهرستان استهبان و دریاچه بختگان محدود می شود. شهر نیریز مركز شهرستان نیریز در طول جغرافیایی 54 درجه و 19 دقیقه و عرض جغرافیایی 29 درجه و 12 دقیقه و ارتفاع 1595 متری از سطح دریا واقع شده است. آب و هوای شهرستان نیریز معتدل بوده و دریاچه بختگان در 18 كیلومتری باختر قرار دارد. شهرستان نیریز در سرشماری سال 1375 تعداد 91645 نفر جمعیت داشت. مردم این شهرستان از آریایی نژاد، مسلمان و شیعه مذهبند و به زبان فارسی صحبت می كنند.
نیریز در مسیر راه آسفالته شیراز – سیرجان قرار گرفته و راه هایی كه از آن منشعب می شود عبارتند از :
- راه آسفالته نیریز – استهبان به طرف جنوب باختری به طول 37 كیلومتر.
- راه آسفالته نیریز – سیرجان به طرف شمال خاوری به طول 180 كیلومتر.  

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی


آثار به دست آمده از غارهای‌حوالی دریاچه بختگان نشان‌گر قدمت تمدن در این ناحیه است. نیریز در زمان هخامنشیان یكی از مراكز مهم سلاح سازی بود و نام نیریز احتمالا از نیزه ریز گرفته شده است. در الواح گلی تخت جمشید، نام ناریزی را منطبق با نیریز دانسته‌اند. ناریزی به معنای كارگاه اسلحه سازی است. در آن زمان بیش از 700 كارگاه نیزه،‌ شمشیر و زره سازی در آن وجود داشته و در واقع مركز تولید سلاح و اسلحه خانه داریوش بوده است. شهر نیریز از زمان هخامنشیان تا به حال،‌ سه بار دست‌خوش تهاجم، سیل و عوامل طبیعی قرار گرفته و برای بار چهارم در محل فعلی بنا شده است. به روایتی دیگر چون این شهر در نزدیكی دریاچه بختگان قرار گرفته و اطراف این دریاچه نی فراوان وجود داشته، به آن نی زار گفته‌اند كه به مرور ایام به نیریز تبدیل شده است. این منطقه در زمان داریوش اول از شهرهای آباد و پر جمعیت فارس بود.