شهرستان میبد در پنجاه كیلومتری شمال‌باختری شهرستان یزد قرار دارد. این شهرستان با 1271 كیلومتر مربع وسعت، كوچك‌ترین شهرستان استان و است و به لحاظ تراكم نسبی جمعیت، بعد از یزد قرار دارد. در حال حاضر جمعیت این شهرستان بالغ بر 62286 هزار نفر است. شهرستان میبد شامل یك بخش «مركزی» و دو دهستان «بفروییه» و «شهدا»است. اگرچه بافت سنتی این شهرستان در طول زمان گزندهای فراوان دیده است، اما یكی از نمونه‌های نادر شهرهای باستانی ایران به شمار می‌رود. یك روایت افسانه‌ای حكایت از آن دارد كه میبد در زمان «كیومرث» بنیان‌گذاری شد و نخستین آدمیان از راه آب و دریا به این سرزمین پا گذاشتند. راه‌های باستانی آن را سواران مادی، پارسی، اشكانی و ساسانی در نوردیدند. «نارین قلعه» میبد كهن‌ترین سند تاریخی و شهرسازی استان یزد است. سكه‌های به جای مانده از دوران «پوراندخت ساسانی» كه در این شهرستان ضرب می‌شد، از جمله اسناد تاریخی است كه اهمیت سیاسی و مدنیت شهرستان میبد را در دوران ساسانی نشان می‌دهد. صنایع دستی مردم میبد را زیلوبافی، سرامیك سازی، سفال سازی، كرباس بافی، فرش بافی و موتابی تشكیل می‌دهند كه از گذشته های دور در این ناحیه رواج داشته است. مهم‌ترین مراكز دیدنی و تاریخی شهرستان میبد را نارین قلعه میبد، مسجد جامع میبد، مسجد جامع فیروزآباد، مسجد جامع بفروییه، مسجد جامع زیرگ بیده (معماری بوكنی)، قلعه‌های پراكنده، مجموعه كاروانی رباط، زیارت‌گاه‌های امام‌زاده خدیجه خاتون، میرصدرالدین قنبر، پیر چراغ، پیر بفرو، موزه زیلو، آسیاب‌ها، حسینیه‌های قدیمی، آب‌انبارها، برج‌ها، مراكز مذهبی زرتشتیان، خانقاه، باروی شهر قدیم شامل برج‌ها، حصارها، خندق‌ها و دروازه‌های شهر میبد از دوره ساسانی به بعد تشكیل می‌دهند.

مکان های دیدنی و تاریخی


آب انبارهای تاریخی، آتشكده‌های حسن آباد، آرامگاه میر شمی الحق، آرامگاه میر صدر الدین قنره، امام زاده خدیجه خاتون، برج كبوترخان، برج محمودآباد، برج عبدالوهاب، برج كاظم آباد، پیر چراغ، ‌پیر خرمن، چاپار خانه، حسینیه های تاریخی، خانقاه ( سده 8 هـ. ق )، دخمه شورك، 33راه باستانی، كاروان سرا، مزرعه كلانتر، ‌مسجدجامع (از سده نخست هجری قمری)، مسجد جامع فیروز آباد (سده 8 هـ. ق)، مسجد جامع بفروییه (سده 8 هـ. ق)، مسجد زیرگ بیده، نارین قلعه ( كهن‌دژ) و یخچال های طبیعی از جمله مكان‌های دیدنی و تاریخی شهرستان میبد به شمار می آیند. 


صنایع و معادن


کاشی و سرامیک ، صنایع ماشینی میبد ملامین سازی، ریسندگی، نخ تابی و پنبه پاك كنی است. از معادن این شهرستان می‌توان معدن های سنگ گچ، سرب، روی و ماسه سنگ را نام برد. 


کشاورزی و دام داری


از دیرباز کشاورزی میبد رونق داشته و جزو كارهای مهم این منطقه به شمار می رفته است و بخش بزرگی اززمین های پیرامون شهر در محله ها به كشت یا به باغ انار اختصاص دارند. در زمین های خارج از محدوده شهری نیز كشت گندم، صیفی، یونجه، پسته، پنبه و دیگر فرآورده های كشاورزی رواج دارد. مهم ترین نقاط دام‌پروری میبد، آبادی های كوه‌پایه ای باختر و روستای حسن آباد است. هم‌چنین شماری مرغ‌داری در میبد وجود دارد كه علاوه بر تأمین نیاز ناحیه، به دیگر نقاط نیز مرغ صادر می کنند. 

 

مشخصات جغرافیایی


شهرستان میبد، در شمال شهرستان یزد قرار داشته و از سوی شمال و خاور به شهرستان اردكان، از جنوب و باختر به شهرستان یزد محدود می شود. بلندی مركز این شهرستان از سطح دریا 1234 متر است. آب و هوای میبد گرم و خشك است، ولی در دامنه كوه های باختری گرما كاهش یافته و بر بارندگی افزوده می شود. میانگین باران، سالیانه در حدود 62 میلی متر است. شهر میبد، مركز شهرستان میبد استان یزد، با پهنه ای حدود 1810 هكتار، در شمال باختری شهر یزد، در كناره كویر مركزی ایران، از نظر جغرافیایی در 53 درجه و 29 دقیقه ی درازای خاوری و 32 درجه و 13 دقیقه ی پهنای شمالی نسبت به نیم روز گرینویچ قرار دارد. این شهر از سوی شمال به اردكان، از باختر به حسن آباد، از خاور به جاده سنتو، و آبادی بارجین و از جنوب به روستای ركن آباد محدود می شود. سرشماری سال 1375جمعیت شهرستان میبد 59141 نفر شامل 31121 نفر مرد و 28020 نفر زن بوده است. مردم این شهرستان مسلمان شیعه هستند و به زبان فارسی و لهجه شیرین یزدی سخن می گویند. زرتشتی های ساکن در این منطقه به زبان ویژه خود سخن می گویند. مردم میبد سخت كوش، سخن سنج، متدین و مقاوم اند و به آداب و رسوم باستانی خود پای بند هستند.  


وجه تسمیه و پیشینه تاریخی


میبد، در روزگار پادشاهی قباد، پادشاه ساسانی ساخته شده و دلیل آن را چنین روایت كرده اند. یكی از فرزندان شاه به نام موبد بیمار شد و پزشكان هوای این منطقه را برای او بهبودی بخش دانستند، از این رو با ایجاد این شهر و بنای قلعه ای، آن را «موبدگر» خواندند که به مرور زمان «گرد» از بین رفته و «موبد» را «میبد» نامیدند. نام میبد (میبذ) كه از واژگان فارسی میانه است خود، نشان از دوران ساسانی دارد. در آثار تاریخی و جغرافیایی سده‌های نخستین پیش از اسلام، بارها از این نام یاد شده است. اما با توجه به پیشینه دراز شهر میبد، گمان می رود این نام دگرگون شده نام پیشین و یا نام تازه ای از دوران ساسانی باشد. با این حال باید خاطر نشان ساخت میبد را که در آثار تاریخی وجغرافیایی، از سرهنگان یزدگرد دانسته‌اند، همان «مهبود» از سپهبدان نام‌دار زمان قباد و انوشیروان است. بنیاد نخستین میبد از دوران های كهن تاریخ ایران است، اما در زمان ساسانیان، كه یكی از دوره های بنیان گذاری و گسترش شهرها در ایران به شمار می‌رود، محدوده كهن شهر میبد نیز گسترش یافت. بعضی از منابع تاریخی و جغرافیایی كه به معرفی شهر پیشین میبد پرداخته‌اند، بارزترین مشخصه شهرسازی پیشین میبد را كهن‌سالی شهر، دژ استوار «نارین قلعه» و تأسیسات دفاعی آن دانسته‌اند. سكه های بازمانده از روزگار پوراندخت ساسانی، كه در میبد ضرب می‌شده، بیان گر اهمیت سیاسی و جایگاه ویژه این شهر باستانی است. میبد، در روزگار مغول شهری آباد و پرجمعیت بوده و اهمیت شهر میبد و قلعه آن به شاهان آل مظفر مربوط است. محمدبن مظفر در سال 737 هـ . ق با به دست آوردن گنجی كه در یزد بود، به میبد آمد و قلعه دالان (نارین قلعه) را بازسازی و دور آن را خندق ایجاد كرد.