نظریه‌های مختلفی از پیشینه‌ی تاریخی این منطقه باستانی باقی مانده است. برخی از مورخین نهاوند را محل پهلو گرفتن کشتی نوح می‌دانند. به استناد تحقیقات باستان‌شناسان در تپه گیان (روستایی در 18 كیلومتری جنوب باختری نهاوند ) در حدود 37 قرن قبل از میلاد مسیح قومی در این منطقه زندگی می‌كرد كه تمدنی شبیه تمدن بین النهرین داشت و بعدها به دست اقوام دیگر اروپایی و آسیایی از بین رفت. شهرستان نهاوند از شمال به شهرستان تویسركان، از شمال باختری به شهرستان كنگاور (از استان كرمانشاه)، از خاور به بخش سامن (از شهرستان ملایر)، از جنوب به شهرستان سلسله و دلفان (از استان لرستان) و از باختر به شهرستان كرمانشاه محدود می‌شود. منطقه نهاوند دارای سراب های زیادی است كه باعث شده اند كشاورزی منطقه از رونق خاصی برخوردار باشد. دام‌داری و پرورش طیور نیز از دیگر مشاغل اصلی مردمان این ناحیه است. صنایع دستی نیز در كنار دام‌داری و كشاورزی از فعالیت‌های‌ مهم مردم این شهرستان به شمار می‌آید. بافت قالی، قالیچه،‌ گلیم و گیوه كه بیش‌تر توسط روستاییان و عشایر انجام می شود. قالی های این شهرستان با طرح همدان بافته و صادر می‌شود. شهرستان نهاوند به علت دارا بودن موقعیت جغرافیایی ویژه، آب فراوان و خاك مستعد از نواحی ممتاز استان همدان به شمار می‌رود و اساس اقتصاد آن بر كشاورزی، دام‌داری و صنایع دستی استوار است. عمده صادرات این منطقه را گندم، چغندر قند،‌انواع‌میوه، بنشن، خشك‌بار، قالی، لبنیات،‌ دام زنده و تره‌بار تشكیل می‌دهد. شهرستان نهاوند از مكان‌ های دیدنی و تاریخی متعددی برخورداراست. سرآب‌گاماسیاب،سرآب‌ملوسان،سرآب‌فارسبان،سرآب‌كنگاور،كهنه‌جنگل‌‌وسرآب‌گیان،خرابه‌های قلعه سرسام گبری،كتیبه و ستون‌های معبدلااودیسه، تپه باستانی گیان، حمام حاج آقا تراب، مسجد جامع نهاوند،مقبره شیخ‌ ابوالعباس نهاوندی، مقبره نعمان‌ابن مقرن، شاه‌زاده محمد و علی، تالاب وسج، تالاب (آب‌بند) رودباری و بوستان جنگلی ابوذر از جمله مكان‌های دیدنی و تاریخی این شهرستان به شمار می‌آیند.

مکان های دیدنی و تاریخی


سرآب‌گاماسیاب،سرآب‌ملوسان،سرآب‌فارسبان،سرآب‌كنگاور،كهنه‌جنگل‌‌وسرآب‌گیان،خرابه‌های قلعه سرسام گبری،كتیبه و ستون‌های معبدلااودیسه، تپه باستانی گیان، حمام حاج آقا تراب، مسجد جامع نهاوند،مقبره شیخ‌ ابوالعباس نهاوندی، مقبره نعمان‌ابن مقرن، شاه‌زاده محمد و علی، تالاب وسج، تالاب (آب‌بند) رودباری و بوستان جنگلی ابوذر از جمله مكان‌های دیدنی و تاریخی این شهرستان به شمار می‌آیند.  


کشاورزی و دام داری


منطقه نهاوند دارای سراب های زیادی است كه باعث شده اند كشاورزی منطقه از رونق خاصی برخوردار باشد. مهم ترین محصولات این شهرستان عبارتند از گندم، چغندر قند، تره بار مانند خیار و هندوانه، توتون و دانه های روغنی. هم چنین باغ‌داری نیز در شهرستان نهاوند دارای رونق خاصی است و انواع میوه مانند سیب، آلبالو، گیلاس، گلابی و انگور به حد وفور به عمل می آید كه بعضی به صورت تازه و بعضی به صورت خشك‌بار صادر
می‌شود. دام داری را می توان مهم ترین رشته فعالیت اقتصادی نهاوند و توابع آن دانست كه از دیر باز به علت موقعیت خاص منطقه و مراتع مرغوب آن رونق ویژه داشته است. پرورش دام در این شهرستان بیش‌تر شامل گوسفند و بز بوده كه توسط روستاییان و عشایر صورت می‌گیرد. دام‌داری در این شهرستان برسه نوع است : دام‌داری روستایی، دام‌داری ایلات (متحرك) و دام‌داری صنعتی كه شامل 86 مرغ‌داری گوشتی، واحدهای تولید تخم‌مرغ و چندین واحد زنبور داری صنعتی با تعداد 25 هزار كندوی مدرن در سطح شهرستان می‌شود.  

 

مشخصات جغرافیایی


شهرستان نهاوند از شمال به شهرستان تویسركان، از شمال باختری به شهرستان كنگاور ( از استان كرمانشاه )، از خاور به بخش سامن ( از شهرستان ملایر )، از جنوب به شهرستان سلسله و دلفان (از استان لرستان) و از باختر به شهرستان كرمانشاه محدود می‌شود. مركز شهرستان نهاوند در 48 درجه و 22 دقیقه درازای جغرافیایی و 34 درجه و 12 دقیقه پهنای جغرافیایی و بلندی 1660 متری از سطح دریا قرار گرفته است. این شهرستان از 2 بخش مركزی و خزل تشكیل شده است. رود گاماسیاب مهم ترین رودخانه شهرستان نهاوند
است كه پس از عبور از دشت نهاوند با نام سیمره وارد استان لرستان می شود و سپس با نام كرخه به خوزستان سرازیر شده و در نهایت به باتلاق هور العظیم در خاك عراق
می ریزد. بر اساس سرشماری سال 1375 جمعیت نهاوند برابر با 184160 نفر بوده است. مردم منطقه به فارسی با گویش لری ( لكی ) سخن می گویند و مسلمان و شیعه مذهبند.
مركز شهرستان نهاوند توسط راه های زیر با شهرستان های مجاور مرتبط می شود:
1- راه آسفالت درجه یك نهاوند- بروجرد با جهت جنوب خاور به طول 50 كیلومتر
2- راه آسفالت درجه یك نهاوند - ملایر به طول 55 كیلومتر به سمت خاور
3- راه آسفالت درجه یك نهاوند - كنگاور- اسد آباد - همدان به طول 115 كیلومتر
4- راه آسفالت درجه یك نهاوند- كرمانشاه به طول 120 كیلومتر
5- راه آسفالت فرعی نهاوند - ملایر به طول 50 كیلومتر  


وجه تسمیه و پیشینه تاریخی


نظریه‌های مختلفی از پیشینه این منطقه باستانی باقی مانده است. برخی از مورخین نهاوند را محل پهلو گرفتن کشتی نوح می دانند. به استناد تحقیقات پروفسور گریشمن در تپه گیان (روستایی در 18 كیلومتری جنوب باختری نهاوند ) در حدود 37 قرن قبل از میلاد مسیح قومی در این منطقه زندگی می كرد كه تمدنی شبیه تمدن بین النهرین داشت و بعدها به دست اقوام دیگر اروپایی و آسیایی از بین رفت. نهاوند همگام با همدان از شهرهای مهم و آباد دوران مادها و در زمان هخامنشیان یكی از مراكز لشگری و سوق الجیشی خشایار شاه بوده است. نهاوند مقارن انقراض هخامنشیان در حمله اسكندر مورد تاخت و تاز قرار گرفت، اما به كمك دژ و باروهای محكم در امان ماند. سلوكیان نیز به این شهر حمله كردند و پس از فتح آن مدتی در آنجا اقامت داشتند. وضعیت شهر نهاوند در دوره فرمان‌روایی اشكانیان به درستی معلوم نیست، اما می دانیم که در دوره ساسانیان، یزدگرد سوم دژ محكمی در آن بنا كرد كه تابستان ها را در آن به سر می برد. در این زمان نهاوند یكی از هفت اسپهبد نشین ایران بوده از نظر سوق الجیشی از نقاط مهم محسوب می شده است. در حمله اعراب به ایران، نهاوند محل یکی از سخت ترین پایداری های سپاهیان ایران در مقابل اعراب بود. گفته می شود كه مقبره خواجه نظام الملك وزیر ملك شاه سلجوقی، كه در بین راه بازدید از نظامیه بغداد به دست یكی از فداییان اسماعیلیه به قتل رسید، در شهر نهاوند است. در دوره قاجار، ناصر الدین شاه ضمن بازدید از این شهر دستور داد تا قلعه نهاوند را كه اثری تاریخی محسوب می شد، خراب و ویران كنند.