براساس یك نظریه، نام قدیمی شاهرود «حنچره» یا «شخره» (‌شاخره) بود كه به تدریج تبدیل به شاهرود شده است. هم چنین گفته می شود كه شهر شاهرود در جلگه‌ای حاصل خیز كه به وسیله رود شاه آبیاری می شود, واقع شده و نام خود را نیز از همین رودخانه گرفته است. شاهرود یكی از شهرستان های استان سمنان است که از شمال به شهرستان های بجنورد، گرگان، از خاور به شهرستان های سبزوار، كاشمر، از جنوب به شهرستان طبس و خور و بیابانک (شهرستان نایین) و از باختر به شهرستان دامغان محدود می ‌شود.
اساس اقتصاد شهرستان شاهرود بر كشاورزی, دام داری و صنایع دستی استوار شده است. از نظر كشاورزی دراین منطقه از دیرباز فعالیت گسترده ای وجود داشته و انواع مختلف محصولات كشاورزی و باغی درآن تولید می شده است. شهرستان شاهرود دارای صنایع ماشینی و دستی است. شاهرود از مهم ترین مراكز تولید قالی و قالیچه استان سمنان به شمار می رود. شهرستان شاهرود از جمله شهرستان های با اهمیت استان سمنان است كه مكان های دیدنی و تاریخی زیادی دارد. این منطقه سبز ترین منطقه استان است و از بناهای مذهبی, مسجدهای قدیمی و با ارزش و بازار برخوردار است. بازار قدیمی شاهرود از مجموعه های با ارزش معماری منطقه است كه آثار معماری موجود در آن گویای قدمت تاریخی این بازار است.

مکان های دیدنی و تاریخی


شهرستان شاهرود از جمله شهرستان های با اهمیت استان سمنان است كه مكان های دیدنی و تاریخی زیادی دارد. این منطقه را می توان سبز ترین منطقه استان به شمار آورد. جاذبه های طبیعی شهرستان شاهرود را جنگل ها و مناطق حفاظت شده به همراه رودخانه ها, كوه ها و چشمه ها در سطح شهرستان شاهرود وجود دارند كه از جاذبه های طبیعی به شمار می آیند. شهرستان شاهرود از بناهای مذهبی و مقبره امام زاده های زیادی برخوردار است. هم چنین مسجدهای قدیمی و باارزشی در این منطقه وجود دارند. بازار قدیمی شاهرود از مجموعه های با ارزش معماری منطقه است كه آثار معماری موجود در آن گویای قدمت تاریخی این بازار است. با توجه به قرار گرفتن شاهرود در مسیر مسافران مشهد و با توجه به آب و هوای دل پذیر, جاذبه های تاریخی و معماری متعدد و مردمی خون گرم و میهمان نواز منطقه شاهرود و شهر تاریخی بسطام یكی از بهترین و سرگرم كننده ترین توقف گاه های مسافران به شمار می آید. جاذبه های طبیعی و تاریخی شاهرود به تنهایی توانایی چذب گردشگران علاقمند به تاریخ و طبیعت را دارد.  


صنایع و معادن


شهرستان شاهرود دارای صنایع ماشینی و دستی است. شاهرود از مهم ترین مراكز تولید قالی و قالیچه استان سمنان به شمار می رود. انواع بافته های داری از جمله گلیم بافی، نمد مالی (روستای ابرسیج) و سفال گری از مهم ترین صنایع دستی این شهرستان به شمار می آیند. پرده های سنتی، حوله, شال گردن و پارچه های متقال زیر ساخت قلمكار از صنایع دستی روستاهای بسطام بوده و علاوه بر آن جاجیم، چادرشب، پلاس، چوفا (چوخا) نیزاز تولیدات دستی و با ارزش شهرستان شاهرود است.
صنایع ماشینی شهرستان شاهرود به كارخانه های تهیه خشك بار، تولید قند و شكر، كبریت سازی، موكت بافی و پارچه بافی محدود می شود. درمحدوده شهرستان شاهرود معادن متعدد و متنوعی وجود دارد كه معادن سیلیس، سرب، منگنز، نمك، زغال سنگ، آهك و سنگ ساختمانی از جمله مهم ترین آن ها است.  


کشاورزی و دام داری


اساس اقتصاد شهرستان شاهرود بر كشاورزی, دام داری و صنایع دستی استوار شده است. از نظر كشاورزی دراین منطقه از دیرباز فعالیت گسترده ای وجود داشته و انواع مختلف محصولات كشاورزی و باغی درآن تولید می شده است. وفور محصولات كشاورزی در منطقه شاهرود سبب صادرات میزان قابل توجهی از محصولات به سایر نقاط شده است. محصولات مهم كشاورزی منطقه شاهرود را گندم، ‌جو، پنبه، برنج، تره بار، لوبیای روغنی، انگور، هلو، زردآلو، خرما و آلوزرد تشكیل می دهند. این منطقه از نظر دام داری نیز پر رونق بوده و یكی از نواحی مساعد برای این کار به شمار می آید. فرآورده های دامی به خصوص پشم، علاوه بر تأمین نیازمندی های منطقه ای، به سایر نقاط نیز صادر می شوند.  


وجه تسمیه و پیشینه تاریخی


براساس یك نظریه، نام قدیمی شاهرود «حنچره» یا «شخره» (‌شاخره) بود كه به تدریج تبدیل به شاهرود شده است. هم چنین گفته می شود كه شهر شاهرود در جلگه‌ای حاصل خیز كه به وسیله رود شاه آبیاری می شود, واقع شده و نام خود را نیز از همین رودخانه گرفته است .
شواهد و مدارك تاریخی موجود، گواه آن است که پیشینه تاریخی این منطقه به دوره های هفتم و هشتم هجری قمری می رسد. ‌تشكیل هسته اولیه شهر شاهرود كه با اهمیت ترین شهر منطقه است, به دلیل دفاع از مهاجمان، روی تپه های كم ارتفاع در دامنه كوه شمالی و باختری شاهرود بنا شده و به تدریج همراه با برقراری امنیت در محل، رشد و توسعه یافته است.
به استناد برخی اشاره های تاریخی مندرج درمتون و بعضی شواهد باستان شناختی و معماری موجود در داخل و خارج شهر كنونی، راه عبور قافله ها و كاروان هایی كه بزرگ راه باختری – خاوری جاده ابریشم را طی می كردند، از آبادی یا روستای بزرگ شاهرود می گذشته است.
موقعیت ممتاز طبیعی و جغرافیایی و وجود چندین قلعه و دژ در این مكان و اطراف آن جواب گوی اطراق و پناه ساكنان و كاروانیان درهنگام بروز خطر بود. درعین حال وجود كاروان سرا و چاپار خانه دراین منطقه، آن را به یكی از مراكز مهم یك جا نشینی در منطقه تبدیل كرد. علاوه بر آن استعداد خاك و وفور آب، ، موقعیت های ویژه ای را برای آبادی شاهرود فراهم كرد كه همگی منجر به تشكیل شهر شاهرود در قرن های هفتم و هشتم هجری قمری شد و درنهایت پس از گسترش آبادی های اطراف و اضافه شدن شهرهای دیگر این منطقه نام شهرستان به خود گرفت.
شاهرود به خاطر موقعیت نظامی خود، در زمان فتحعلی شاه قاجار رونق اساسی یافت. چند كاروان سرای بزرگ درآن ساخته شد و چندین كمپانی روسی در این شهر تأسیس شد. یكی از نقاط تاریخی و باستانی این شهرستان, بسطام است. بسطام دردوره سلجوقی بیش تر مورد توجه قرار گرفت ودردوره ایل خانان از زمان غازان خان به بعد، رونقی تازه یافت. رشد منطقه شاهرود در چند سال اخیر به علت قرار گرفتن در مسیر جاده اصلی تهران - مشهد قابل توجه و چشم گیر بوده است. 


مشخصات جغرافیایی


شاهرود یكی از شهرستان های استان سمنان است که از شمال به شهرستان های بجنورد، گرگان، از خاور به شهرستان های سبزوار، كاشمر، از جنوب به شهرستان طبس و خور و بیابانک (شهرستان نایین) و از باختر به شهرستان دامغان محدود می ‌شود. مركز این شهرستان از نظر جغرافیایی در 54 درجه و 58 دقیقه ی درازای خاوری و 36 درجه و 25 دقیقه ی پهنای شمالی واقع شده است. رشته كوه های البرز كه از حوالی آستارا شروع می شود با پوشاندن سرتاسر نواحی شمالی شهرستان شاهرود به انتهای خود می رسد. براساس آخرین آمار جمعیتی در سال 1375 جمعیت این شهرستان 212512 نفر بوده كه از این رقم 104765 نفر جمعیت شهر شاهرود (مركز شهرستان) بر آورد شده است. مردم شهرستان شاهرود آریایی نژادند و به زبان فارسی با گویش محلی سخن می گویند. شهرستان شاهرود دارای راه های زمینی و خط آهن است. مهم ترین راه های ارتباطی شهرستان شاهرود عبارتند از: راه اصلی شاهرود – مشهد به درازای 480 كیلومتر, راه اصلی شاهرود– تهران به درازای 412 كیلومتر, راه فرعی به سوی جنوب به درازای 116 كیلومتر به طرود, راه فرعی به سوی شمال باختری به درازای 50 كیلومتری تا شاه كوه, راهی به سوی شمال خاوری به درازای 130 كیلومتر تا آزادشهر. این شهرستان و شهرهای آن فاقد خط هوایی هستند.