گرمسار یكی از شهرستان های استان سمنان، است كه در همسایه گی دماوند در شمال، شهرستان های اردستان و كاشان در جنوب، شهرستان سمنان در خاور و شهرستان های ورامین و قم در باختر قرار گرفته است. شهرستان گرمسار از جاذبه های طبیعی و تاریخی با ارزشی برخوردار است. كوه های متعدد منطقه همراه با رودخانه ها و چشمه های پرشمار كه هر یك از ویژه گی های خاصی برخوردارند, همراه با پارك ملی كویر كه دارای آثار طبیعی و تاریخی با ارزشی است از جمله زیبایی های طبیعی منطقه گرمسار است.

نام گرمسار در زمان اشكانیان، «خواران» بوده و سلوكی ها شهری به اسم «خاراكس» در این ناحیه بنا نهادند و سمنانی ها نیز امروزه آن را «خواره» می نامند. محصولات عمده كشاورزی این منطقه را گندم، جو، ‌تره بار، خربزه, ‌انار، ‌پنبه و انجیر تشكیل می دهند. به علت وجود ایلات و عشایر متعدد در شهرستان گرمسار دام داری در این منطقه رواج دارد. صنایع شهرستان گرمسار به دو دسته صنایع ماشینی و دستی تقسیم می شوند. صنایع دستی این شهرستان عبارتند از: قالی بافی، گلیم بافی، جاجیم بافی، پارچه بافی، خورجین بافی و سفال گری. این منطقه به دلیل نزدیكی به تهران و وجودامكانات زیربنایی مناسب و معادن غنی نمك وسولفات سدیم، جهت استقرار صنایع از موقعیت مناسبی جهت رشد وتوسعه صنعت ومعدن برخوردار است. بیش تر جاذبه های تاریخی شهرستان گرمسار را مكان های مذهبی تشكیل می دهند. در كنار مكان های مذهبی برخی از عمارت های تاریخی نیزچون قصرهای سیاه كوه كه از چندین قصر قدیمی تشكیل شده از مهم ترین دیدنی های گرمساراست.


مکان های دیدنی و تاریخی


شهرستان گرمسار از جاذبه های طبیعی و تاریخی با ارزشی برخوردار است. كوه های متعدد منطقه همراه با رودخانه ها و چشمه های پرشمار كه هر یك از ویژه گی های خاصی برخوردارند همراه با پارك ملی كویر كه دارای آثار طبیعی و تاریخی با ارزشی است از جمله زیبایی های طبیعی منطقه گرمسار است. دیدنی ترین جاذبه طبیعی این شهرستان؛ كویر كهك در جنوب گرمسار است كه در آن درختچه های اسفناج وحشی به طور مصنوعی كشت شده اند. زندگی گیاهی حاشیه كویر و استفاده از جاذبه های كویر از جمله ارزش های گردشگری این منطقه است. بیش تر جاذبه های تاریخی شهرستان گرمسار را مكان های مذهبی تشكیل می دهند. در كنار مكان های مذهبی برخی از عمارت های تاریخی نیزچون قصرهای سیاه كوه كه از چندین قصر قدیمی تشكیل شده از مهم ترین دیدنی های گرمساراست. 


صنایع و معادن


صنایع شهرستان گرمسار به دو دسته صنایع ماشینی و دستی تقسیم می شوند. صنایع دستی این شهرستان عبارتند از: قالی بافی، گلیم بافی، جاجیم بافی، پارچه بافی، خرجین بافی و سفال گری كه اطلاعات كامل تر آن در صنایع دستی شهرستان گرمسار آورده شده است. این منطقه به دلیل نزدیكی به تهران و وجودامكانات زیربنایی مناسب شامل زمین،آب،برق، تلفن وگازوغنای معدنی خوب؛ از جمله معادن غنی نمك وسولفات سدیم، جهت استقرار صنایع از موقعیت مناسبی جهت رشد وتوسعه صنعت ومعدن برخوردار است.
وجود شش شهرك ومنطقه صنعتی؛ به وسعت 1798هكتار شامل شهرك صنعتی ایوانكی(185هكتار)، منطقه صنعتی جنت آباد(400هكتار)، منطقه صنعتی فجر(300هكتار)، شهرك صنعتی گرمسار(763هكتار)، منطقه صنعتی حاجی آباد(50هكتار)و منطقه صنعتی سید آباد(100هكتار) نشان غنای صنعتی منطقه است. شهرستان گرمسار به لحاظ غنای معدنی از پتانسیل قابل توجهی بر خوردار بوده و حدود 70% نمك مورد نیاز كشور جهت فرآوری و صادرات و حدود 30%سولفات سدیم مورد نیاز كشورجهت مصرف در واحدهای تولیدی وصادرات از معادن و واحدهای صنعتی معدنی این شهرستان استخراج وتولید می شود.
این شهرستان دارای 31 معدن نمك،19 معدن سولفات سدیم،6 معدن گچ،14 معدن سنگ لاشه،2معدن سلستین و یك معدن باریت بوده كه ذخایر معادن فعال بالغ بر 30 میلیون تن و ذخیره ممكن معادن بالغ بر یك میلیاردتن بیش تر شامل، نمك، سولفات سدیم، گچ، سولفات استرانسیوم، سنگ های لاشه ساختمانی، باریت و سلستین است. این شهرستان از لحاظ رشد صنعت در سطح استان بعد از شهرستان سمنان دارای مقام دوم است. عمده محصولات تولیدی صادراتی این شهرستان شامل نمك، سولفات سدیم، رب گوجه فرنگی، میخ پرچ، انواع پیچ، مواد شیمیایی، روغن موتور، واسكازینو گریس، پارافین، انواع كنسرو ومحصولات غذایی، روغن, دی اكتیل فتالات ، پلی استایرین،سقف كاذب و... بوده كه بیش تر به كشورهای روسیه، اوكراین، حوزه خلیج فارس، كشورهای آفریقایی، هندوستان، كره جنوبی ، تركیه وكشورهای آسیای میانه صادر شده است. 


کشاورزی و دام داری


شهرستان گرمسار با وجود قرار گرفتن درمنطقه كویری از كشاورزی خوبی برخوردار است. آب كشاورزی این شهرستان از چاه های ژرف، حبله رود و كاریزهای سنتی تأمین می شود. محصولات عمده كشاورزی این منطقه را گندم، جو، ‌تره بار، خربزه, ‌انار، ‌پنبه و انجیر تشكیل می دهند. با وجود ایلات و عشایر متعدد در شهرستان گرمسار دام داری در این منطقه رواج دارد. دام داری در شهرستان گرمسار بیش تر به صورت سنتی بوده و واحد های صنعتی كم تری در این قسمت وجود دارند.  


وجه تسمیه و پیشینه تاریخی


نام گرمسار در زمان اشكانیان، «خواران» بوده است. چنان که سلوكی ها شهری به اسم «خاراكس» در این ناحیه بنا نهادند و سمنانی ها نیز امروزه آن را «خواره» می گویند. از این منطقه به نام «خاریس» نیز یاد كرده اند. این نام در شاه نامه به صورت «خوار» بر وزن چار به معنی ذلیل و حقیر و ضعیف آمده است كه به معنی آسان و سهل نیز گفته اند. منطقه فعلی گرمسار در روزگار فرمان روایی مادها، حد فاصل بین ایالات ماد و پارت بود و این دو سرزمین را از هم جدا می كرد.
هخامنشیان خوار را كه جزء ایالت پارت بود تصرف كردند. در دوره ساسانیان، خوار زمانی جزو قومس و زمانی جزو ری بود و اغلب، حكام طبرستان بر این ناحیه فرمانروایی داشتند.
پس از اسلام، خوار یكی از بلاد معتبر ری به شمار می رفت. در سال 329 هجری قمری و در زمان سلطنت نصر بن احمد سامانی، ماكان كاكی علیه دولت سامانیان قیام كرد و چند شهر از ایالت قومس و نیز خوار، سمنان و سمنك و ری را تصرف كرد.
در زمان حكومت غزنویان و به ویژه سلطنت سلطان مسعود، خراسان و قومس و ری مورد تاخت و تاز طغرل بیك سلجوقی و تركان غز قرار گرفت و عده ای از اهالی سمنان، دامغان، ‌خوار و برخی ده های ری جان خود را از دست دادند. بعد از انقراض سلسله غزنویان، تمامی ولایات باختری ایران به تصرف سلجوقیان در آمد و شماری از قلعه های اردهان و گردكوه در قومس و گرمسار تسخیر شد. به این ترتیب ناحیه ای كه خوار نیز جزء آن بود تا آخر سلطنت سلطان سنجر عملا جزء متصرفات سلجوقیان محسوب می شد.
در زمان حمله مغول به ایران؛ در سال 616 هجری قمری، خوار توسط قشون چنگیز به تصرف مغول ها درآمد وهلاكوخان با تخریب و تصرف قلعه های فرقه اسماعیلیه، طومار این فرقه را درهم پیچید. ایل خانان مدت ها بر این نواحی حكومت كردند تا این كه سر به داران با ظهور در خاور ایران علم مخالفت با مغولان را برافراشتند.
سربه داران شهرهای استرآباد، بسطام، شفاسفان، دامغان، ‌سمنان، خوار و طبران را تصرف كردند. مقارن سال 766 هجری قمری عده ای از صحرانشینان مغول با تصرف كرمان به نواحی بسطام، دامغان، سمنان، فیروزكوه و خوار تاختند واین مناطق را از قلمرو سر به داران خارج كردند.
در سال 909 هجری قمری حكومت فیروزكوه و خوار با حمله شاه اسماعیل مؤسس سلسله صفوی از بین رفت. پس از انقراض صفویه به دست افغان ها و با ظهور نادرشاه، حوادثی تازه در خوار به وقوع پیوست. آغا محمد خان قاجار پس از شكست لطفعلی خان زند و تأسیس دولت قاجاریه، مقر حكومت خود را به تهران منتقل كرد و برای ایجاد امنیت و حفظ پایتخت از تجاوز تركمانان، عده ای از افراد ایل اصانلو از محال خمسه زنجان را به خوار كوچاند و در دهات خالصه این ناحیه مسكن داد. به این ترتیب، منطقه خوار در دوره قاجاریه مورد توجه خاص حاكمان این سلسله قرار گرفت. گرمسار هم اكنون یكی از مناطق آباد استان سمنان است كه در برگیرنده شهرهاو روستاهای آباد بسیاری است. 

 

مشخصات جغرافیایی


گرمسار یكی از شهرستان های استان سمنان، است كه از شمال به شهرستان دماوند، از جنوب به شهرستان های اردستان و كاشان، از خاور به شهرستان سمنان و از باختر به شهرستان های ورامین و قم محدود می شود. این شهرستان از نظر جغرافیایی در 52 درجه و 20 دقیقه ی درازای خاوری و 35 درجه و 12 دقیقه ی پهنای شمالی واقع شده و از لحاظ پستی و بلندی، در دشت واقع شده و رشته كوه های كلرز – سریر – قالیباف و سردركه در اطراف آن كشیده شده است. قسمت جنوبی این شهرستان، كویری و ناحیه شمالی آن را ارتفاعات جنوبی رشته كوه های البرز در بر گرفته است. طبق آخرین آمار جمعیتی در سال 1375 جمعیت این شهرستان 67847 نفر بوده كه از این رقم 29706 نفر جمعیت شهر گرمسار, مركز شهرستان است. مردم گرمسار آریایی نژاد بوده وبه زبان فارسی با گویش محلی سخن می گویند. گرمسار در 6 كیلومتری راه آهن تهران – مشهد و تهران – گرگان قرار گرفته است و در مسیر راه اصلی تهران – مشهد در 105 كیلومتری تهران قرار دارد كه به وسیله این مسیر به نقاط دیگر مربوط می شود.