داراب یكی از مناطق‌قدیمی استان فارس است که نام سابق آن دارابگرد یا دارابجرد بوده كه آثار آن در فاصله 5 كیلومتری جنوب باختری شهر داراب كنونی موجود است. داراب كنونی به تدریج كه شهر قدیمی رو به ویرانی می گذاشته در جنب آتشكده آذرخش به وجود آمده است. قرار گرفتن داراب در مسیر راه ارتباطی شیراز به بندرعباس، بوشهر و سواحل جنوبی ایران از دلایل مهم رشد و گسترش آن به حساب می آید. آن چه در مورد روند رشد و تحول شهر آمده است، مشخص می کند كه داراب در زمان صفاریان گسترش یافت، اما در آغاز قرن ششم قسمت عمده آن خراب شد و تنها قلعه مستحكمی كه در وسط شهر قرار داشته باقی مانده است.
داراب پس از فراز و فرودهای بسیار به خصوص در دوره مغول، در عصر صفویه آرامش خود را بازیافته و به یكی از ولایات مهم فارس تبدیل شد. مهم ترین تحول این شهر در دوره قاجار احداث قناتی در بخش شمالی شهر و تقسیم آب قنات در بافت شهری بوده است. در اواخر دوره قاجاریه با مركزیت یافتن بندر بوشهر، توقف حمل كالا از شیراز به شهرهای دیگر ایران، رونق گرفتن بندر خرمشهر و باز شدن راه تجارتی خوزستان، راه ترانزیتی بین بوشهر و تهران تحت تاثیر قرار گرفت. در نتیجه بازار شیراز از رونق افتاد و به تبع آن از رونق بازار داراب نیز کاسته شد.
بافته های داری با اهمیت ترین صنایع دستی شهرستان داراب هستند. این بافته ها از قبیل قالی، جاجیم و گلیم از جمله صادرات این شهرستان به شمار می آیند که به کشورهای دیگر نیز صادر می شوند. کارگاه های قالی بافی داراب بسیار فعال هستند و در جذب نیروی کار اهمیت شایان توجهی دارند. کوزه گری و بافتن رویه گیوه نیز از صنایع دستی شهرستان داراب است که جنبه صادراتی دارند. گلدوزی روی پارچه از صنایع دستی بومی منطقه می باشد که بیشتر جنبه مصرف محلی دارد.
به علت وجود كشاورزی پر رونق و صنایع وابسته به آن و هم چنین صنایع دستی این شهرستان بازرگانی در این منطقه از رونق نسبی برخوردار است و عمده ترین صادرات این منطقه را: مركبات، پنبه، گل سرخ،‌ خرما،‌ انگور،‌ بادام، گندم، قالی و گلیم تشكیل می دهد. شهرستان داراب از جاذبه های طبیعی و تاریخی با ارزشی برخوردار است. کوه ها و رودخانه هایی که در این منطقه وجود دارند، به همراه گردشگاه ها و تنگ هایی‌ چون‌ تنگ لای زنگان که منطقه ای جنگلی پوشده از باغ های گل رز است، از جمله جاذبه های طبیعی و مهم منطقه هستند. مسجد سنگی که در زمان ساسانیان دردل کوه حجاری شده ، آتشکده های قدیمی که قدمت آن ها به دوره های باستانی می رسند، قصرآیینه که قدمت آن به سال سوم میلادی می رسد و نقش رستم که آثار مهمی از دوره های عیلامی، هخامنشی و ساسانی را در خود دارد، به همراه ده ها اثر تاریخی و باستانی چون تپه های تاریخی و آرامگاه های مشاهیر و ... از جمله مهم ترین جاذبه های تاریخی شهرستان داراب به شمار می آیند که به همراه جاذبه های طبیعی، مکان های دیدنی شهرستان داراب را تشکیل می دهند.


مکان های دیدنی و تاریخی


شهرستان داراب از جاذبه های طبیعی و تاریخی با ارزشی برخوردار است. کوه ها و رودخانه هایی که در این منطقه وجود دارند، به همراه گردشگاه ها و تنگ هایی چون تنگ لای زنگان که منطقه ای جنگلی پوشده از باغ های گل رزمی باشد، از جمله جاذبه های طبیعی و مهم منطقه هستند. مسجد سنگی که در در زمان ساسانیان دردل کوه حجاری شده ، آتشکده های قدیمی که قدمت آن ها به دوره های باستانی می رسند، قصرآیینه که قدمت آن به سال سوم میلادی می رسد و نقش رستم که آثار مهمی از دوره های عیلامی، هخامنشی و ساسانی را در خود دارد، به همراه ده ها اثر تاریخی و باستانی چون تپه های تاریخی و آرامگاه های مشاهیر و ... از جمله مهم ترین جاذبه های تاریخی شهرستان داراب به شمار می آیند که به همراه جاذبه های طبیعی، مکان های دیدنی شهرستان داراب را تشکیل می دهند.  


صنایع و معادن


عمده ترین صنایع در این شهرستان در ارتباط با كشاورزی برقرار شده‌اند و عمده‌ترین كارخانه‌های این شهرستان كارخانه‌ها و كارگاه های پنبه پاک كنی و كارگاه های قالی‌بافی است. این كارگاه‌ها و كارخانه‌ها در جذب كارگر و تولید كار و گرداندن چرخ های اقتصادی منطقه تاثیر به سزایی دارند. در كوه های منطقه داراب معادن گچ و سنگ های ساختمانی وجود دارد كه به روش های دستی و مكانیكی مورد بهره برداری قرار می گیرند. 


کشاورزی و دام داری


اساس و بنیان اقتصاد شهرستان داراب بر كشاورزی و صنایع دستی استوار‌است. كشاورزی این منطقه از رونق نسبی برخوردار بوده و به روش صنعتی انجام می شود. نوع كشت آبی و منابع آب كشاورزی چاه ژرف و نیمه ژرف،‌ كاریز، چشمه و رودخانه است. عمده ترین فرآورده های كشاورزی داراب عبارتند از : پنبه، گندم، جو، مركبات، خرما، بادام، گل سرخ، انگور و تره بار. از میان اقلام فوق مركبات، خرما، انگور، گل سرخ، بادام، گندم، پنبه ( پس از پاک شدن در كارخانه‌های‌پنبه‌پاک‌كنی‌داراب)صادر می شود. در این منطقه دام داری به شیوه سنتی انجام می گیرد و تولیدات آن كه انواع فرآورده های لبنی و دامی از قبیل گوشت،‌ پوست، لبنیات و… می باشد به مصرف داخلی می رسد.  


مشخصات جغرافیایی


شهرستان داراب از شمال به شهرستان های نیریز و استهبان، از خاور به سعادت آباد ( از بخش های شهرستان بندر عباس در استان هرمزگان )از جنوب به شهرستان لار، و از باختر به شهرستان های جهرم و فسا محدود است. این شهرستان تنها از یک بخش مركزی تشكیل شده است. مهم ترین رودخانه این شهرستان به نام رود بار معروف است. شهر داراب مركز شهرستان داراب در 54 درجه و 32 دقیقه طول جغرافیایی و 28 درجه و 45 دقیقه عرض جغرافیایی و بلندی 1140 متری از سطح دریا واقع شده و هوای آن معتدل مایل به گرم و خشک است. شهرستان داراب در سرشماری سال 1375 جمعیتی معادل 210935 نفر داشته است. زبان اهالی‌داراب‌فارسی، تركی و عربی است و بیش‌ترمسلمان و شیعه مذهب هستند. مسیرهای دسترسی به این منطقه را راه داراب – فسا به طول 110 كیلومتر و راه داراب – استهبان به طول 75 كیلومتر تشكیل می‌دهند. مركز شهرستان در 270 كیلومتری جنوب خاوری شیراز و در مسیر راIه كهكم - مقاری قرار دارد.  


وجه تسمیه و پیشینه تاریخی


كلمه دار در زبان فارسی به معنی پرورنده است. دارآب به معنی پرورنده آب، به علت فراوانی چشمه های آب گوارا و رودهای بسیار به این منطقه اتلاق شده است. داراب از شهرهای قدیمی استان فارس است كه قبل از اسلام « دارابگرد» نام داشته و خرابه های آن در پنج كیلومتری جنوب شهر داراب فعلی قرار دارد. ولایت دارابگرد (دارابجرد)، خاوری ترین ولایت فارس بود که تقریبا همان ولایت شبانكاره كه در دوره مغولان از فارس جدا شد و حكومتی جداگانه پیدا کرد، است. در افسانه های ایرانی، بنای شهر دارابگرد را به داراب نسبت داده اند. مركز داراب در دوره خلفای اسلامی، شهر دارابگرد یا دارابجرد ثبت شده است. در آغاز قرن ششم هجری، قسمت عمده شهر دارابگرد ویران شد و تنها قلعه ای محكم كه در وسط شهر بود، باقی ماند. هم زمان با استیلای اتابكان سلغری بر فارس، سلسله دیگری در قسمت خاوری این ایالت یعنی در ناحیه سرحدی بین فارس، كرمان و خلیج فارس كه مشتمل بر بلاد دارابگرد، نیریز، ( ایگ یا ایج )،‌ طارم و اصطهبانات بود، به قدرت رسید و این نواحی را كه در آن زمان شبانكاره نام داشت، به تصرف خود در آورد. این سلسله، مركز حكومت را از دارابگرد به داركان (زركان) كه در جنوب قلعه ایگ واقع شده است، منتقل كرد.